Το να δει κάποιος αίμα στα ούρα είναι λογικό να προκαλέσει ανησυχία. Μερικές φορές εμφανίζεται μαζί με πόνο ή κάψιμο. Άλλες φορές μπορεί να συμβεί ξαφνικά, χωρίς καμία άλλη ενόχληση, και να μην επαναληφθεί.
Το αίμα στα ούρα, που στην ιατρική ονομάζεται αιματουρία, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια σοβαρή πάθηση.
Μπορεί να οφείλεται σε μια ουρολοίμωξη, έναν λίθο ή ένα πρόβλημα του προστάτη. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις στις οποίες αποτελεί την πρώτη ένδειξη μιας πάθησης που χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση.
Για αυτό έχει σημασία να μη βγάζουμε συμπεράσματα μόνο από την εικόνα των ούρων ή από το αν υπάρχει πόνος.
Η αιτία πρέπει να διερευνάται με βάση την ηλικία, τα συμπτώματα, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου κάθε ασθενούς.
Τι είναι η αιματουρία;
Αιματουρία ονομάζουμε την παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα.
Διακρίνεται σε δύο βασικές μορφές.
Στη μακροσκοπική αιματουρία, το αίμα είναι ορατό με γυμνό μάτι. Τα ούρα μπορεί να φαίνονται ροζ, κόκκινα ή πιο σκούρα. Μερικές φορές μπορεί να υπάρχουν και πήγματα αίματος.
Στη μικροσκοπική αιματουρία, αντίθετα, τα ούρα μπορεί να έχουν εντελώς φυσιολογικό χρώμα. Η παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων διαπιστώνεται στη μικροσκοπική εξέταση των ούρων.
Το αν το αίμα είναι ορατό ή όχι δεν μας λέει από μόνο του ποια είναι η αιτία. Για αυτό χρειάζεται να αξιολογείται πάντα μαζί με τα υπόλοιπα ευρήματα.
Κόκκινα ούρα σημαίνουν πάντα ότι υπάρχει αίμα;
Όχι.
Το χρώμα των ούρων μπορεί να αλλάξει και για λόγους που δεν σχετίζονται με αιμορραγία. Ορισμένες τροφές, όπως τα παντζάρια, αλλά και κάποια φάρμακα μπορούν να δώσουν στα ούρα κόκκινη ή πιο σκούρα απόχρωση.
Για αυτό δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί η αιματουρία μόνο από το χρώμα.
Μια γενική εξέταση ούρων μπορεί να δείξει αν υπάρχουν πράγματι ερυθρά αιμοσφαίρια και να δώσει τις πρώτες πληροφορίες για το τι μπορεί να συμβαίνει.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες για αίμα στα ούρα;
Η αιματουρία είναι σύμπτωμα και όχι πάθηση από μόνη της. Αυτό σημαίνει ότι το αίμα μπορεί να προέρχεται από διαφορετικά σημεία του ουροποιητικού και να έχει πολλές πιθανές αιτίες.
Στις συχνότερες περιλαμβάνονται:
- ουρολοιμώξεις
- λιθίαση του νεφρού, του ουρητήρα ή της ουροδόχου κύστης,
- η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη,
- η προστατίτιδα,
- ορισμένες παθήσεις των νεφρών,
- τραυματισμός του ουροποιητικού,
- πρόσφατος ουρολογικός χειρισμός ή επέμβαση,
- έντονη σωματική άσκηση σε ορισμένες περιπτώσεις,
- όγκοι της ουροδόχου κύστης, του νεφρού ή άλλων τμημάτων του ουροποιητικού.
Η παρουσία αίματος επομένως δεν σημαίνει αυτόματα κακοήθεια.
Επειδή όμως μπορεί να σχετίζεται και με σοβαρότερες παθήσεις, ο στόχος του ελέγχου είναι να εντοπιστεί η πραγματική αιτία και να αποκλειστούν εγκαίρως όσα χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.
Αίμα στα ούρα με πόνο ή κάψιμο: τι μπορεί να σημαίνει;
Τα συμπτώματα που συνοδεύουν την αιματουρία δίνουν σημαντικές πληροφορίες.
Όταν το αίμα συνοδεύεται από κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία ή έντονη ανάγκη για ούρηση, μια πιθανή αιτία είναι η ουρολοίμωξη ή άλλη φλεγμονή του ουροποιητικού.
Αν υπάρχει έντονος πόνος στη μέση ή στο πλάι, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται κατά κύματα, μπορεί να υπάρχει λίθος στον νεφρό ή στον ουρητήρα.
Πυρετός και ρίγη μαζί με πόνο ή συμπτώματα από την ούρηση χρειάζονται πιο άμεση αξιολόγηση, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη που έχει επεκταθεί ψηλότερα στο ουροποιητικό.
Τα συμπτώματα αυτά βοηθούν τον ουρολόγο να προσανατολιστεί, δεν αρκούν όμως από μόνα τους για να τεθεί διάγνωση.
Αίμα στα ούρα χωρίς πόνο: πρέπει να ανησυχήσω;
Η απουσία πόνου δεν σημαίνει ότι η αιματουρία μπορεί να αγνοηθεί.
Η ανώδυνη μακροσκοπική αιματουρία είναι ένα σύμπτωμα που χρειάζεται ουρολογικό έλεγχο, ακόμη και αν εμφανίστηκε μόνο μία φορά και σταμάτησε.
Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να οφείλεται σε καλοήθη αιτία. Ωστόσο, ορισμένες παθήσεις της ουροδόχου κύστης ή του ανώτερου ουροποιητικού μπορεί αρχικά να εκδηλωθούν μόνο με αίμα στα ούρα, χωρίς πόνο ή άλλα συμπτώματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανώδυνη αιματουρία ισοδυναμεί με καρκίνο. Σημαίνει ότι χρειάζεται να διερευνηθεί και όχι να θεωρηθεί κάτι περαστικό επειδή δεν υπάρχει ενόχληση.
Μπορεί μια ουρολοίμωξη να προκαλέσει αιματουρία;
Ναι.
Η ουρολοίμωξη μπορεί να προκαλέσει αίμα στα ούρα, συχνά μαζί με κάψιμο, συχνοουρία, επιτακτική ανάγκη για ούρηση ή πόνο χαμηλά στην κοιλιά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η γενική και η καλλιέργεια ούρων βοηθούν να επιβεβαιωθεί η λοίμωξη και να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία.
Υπάρχει όμως ένα σημείο που έχει ιδιαίτερη σημασία: όταν η αιματουρία αποδίδεται σε ουρολοίμωξη, μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας μπορεί να χρειάζεται επανέλεγχος ώστε να επιβεβαιωθεί ότι το αίμα έχει πράγματι εξαφανιστεί.
Αν η αιματουρία επιμένει, χρειάζεται να αναζητηθεί και άλλη πιθανή αιτία.
Μπορεί ο προστάτης να προκαλέσει αίμα στα ούρα;
Ναι, ορισμένες παθήσεις του προστάτη μπορούν να συνδέονται με αιματουρία.
Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, ιδιαίτερα όταν ο αδένας είναι αρκετά διογκωμένος, μπορεί σε ορισμένους άνδρες να προκαλέσει αιμορραγία.
Αιματουρία μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε περιπτώσεις προστατίτιδας, συνήθως μαζί με άλλα συμπτώματα όπως κάψιμο στην ούρηση, συχνουρία, πόνο στο περίνεο ή πυρετό.
Το σημαντικό είναι ότι η παρουσία γνωστής υπερπλασίας προστάτη δεν σημαίνει ότι κάθε επεισόδιο αίματος στα ούρα πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε αυτή. Το ουροποιητικό χρειάζεται να αξιολογείται συνολικά.
Παίρνω αντιπηκτικά. Μπορεί να ευθύνονται για το αίμα;
Τα αντιπηκτικά και τα αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα μπορούν να κάνουν μια αιμορραγία πιο εύκολα εμφανή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως η μοναδική αιτία.
Ένας ασθενής που λαμβάνει τέτοια αγωγή και εμφανίζει αιματουρία εξακολουθεί να χρειάζεται κατάλληλο έλεγχο.
Μπορεί να υπάρχει κάποια πάθηση του ουροποιητικού που αιμορραγεί και η φαρμακευτική αγωγή απλώς να έκανε την αιμορραγία πιο εμφανή.
Εξίσου σημαντικό είναι να μην διακόπτεται ποτέ ένα αντιπηκτικό ή αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο χωρίς οδηγία του γιατρού που το έχει χορηγήσει.
Πώς γίνεται η διερεύνηση της αιματουρίας;
Ο έλεγχος δεν είναι ίδιος για όλους τους ασθενείς.
Το πρώτο βήμα είναι ένα αναλυτικό ιστορικό. Ο ουρολόγος θα θελήσει να γνωρίζει αν το αίμα ήταν ορατό, αν εμφανίστηκε μία ή περισσότερες φορές, αν υπήρχε πόνος, πυρετός, δυσκολία στην ούρηση ή πήγματα.
Σημαντικά είναι επίσης η ηλικία, το ιστορικό καπνίσματος, η φαρμακευτική αγωγή και τυχόν προηγούμενες παθήσεις ή επεμβάσεις του ουροποιητικού.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστούν:
- γενική εξέταση ούρων,
- καλλιέργεια ούρων,
- κυτταρολογική εξέταση ούρων,
- εξετάσεις αίματος και έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας,
- υπερηχογράφημα ουροποιητικού,
- αξονική τομογραφία ή αξονική ουρογραφία,
- κυστεοσκόπηση.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν και πρόσθετες εξετάσεις.
Το σημαντικό είναι ότι δεν χρειάζεται κάθε ασθενής όλες τις παραπάνω εξετάσεις.
Η επιλογή γίνεται ανάλογα με την εικόνα και τον κίνδυνο που προκύπτει από το ιστορικό και τα ευρήματα.
Τι είναι η κυστεοσκόπηση και πότε μπορεί να χρειαστεί;
Η κυστεοσκόπηση είναι μια ενδοσκοπική εξέταση που επιτρέπει στον ουρολόγο να εξετάσει άμεσα το εσωτερικό της ουρήθρας και της ουροδόχου κύστης.
Έχει διαφορετικό ρόλο από το υπερηχογράφημα ή την αξονική τομογραφία. Με την κυστεοσκόπηση μπορεί να ελεγχθεί άμεσα το εσωτερικό τοίχωμα της ουροδόχου κύστης και να εντοπιστούν βλάβες που δεν αξιολογούνται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο στις απεικονιστικές εξετάσεις.
Δεν χρειάζεται σε κάθε περίπτωση μικροσκοπικής αιματουρίας. Η ένδειξη εξαρτάται από την ηλικία, τους παράγοντες κινδύνου, την επιμονή της αιματουρίας και τη συνολική κλινική εικόνα.
Μικροσκοπική αιματουρία: χρειάζεται πάντα πλήρης έλεγχος;
Όχι με τον ίδιο τρόπο σε όλους.
Η σύγχρονη προσέγγιση στη μικροσκοπική αιματουρία βασίζεται στην εκτίμηση του κινδύνου. Ένας νεότερος άνθρωπος χωρίς παράγοντες κινδύνου και με ένα μεμονωμένο εύρημα δεν αντιμετωπίζεται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο όπως ένας μεγαλύτερος ασθενής με σημαντικό ιστορικό καπνίσματος και επίμονη αιματουρία.
Ο ουρολόγος συνεκτιμά μεταξύ άλλων:
- την ηλικία,
- το ιστορικό καπνίσματος,
- τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων στην εξέταση,
- αν η αιματουρία επιμένει,
- αν έχει προηγηθεί επεισόδιο ορατής αιματουρίας,
- άλλους παράγοντες κινδύνου για παθήσεις του ουροποιητικού.
Με βάση αυτά αποφασίζεται πόσο εκτεταμένος πρέπει να είναι ο έλεγχος.
Πότε χρειάζεται και νεφρολογική αξιολόγηση;
Το αίμα στα ούρα δεν προέρχεται πάντα από ουρολογική πάθηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με νόσο του ίδιου του νεφρού.
Αν μαζί με την αιματουρία υπάρχουν ευρήματα όπως σημαντική πρωτεΐνη στα ούρα, διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας ή άλλα στοιχεία που παραπέμπουν σε νεφρική νόσο, μπορεί να χρειαστεί και εκτίμηση από νεφρολόγο.
Η νεφρολογική αξιολόγηση δεν αντικαθιστά απαραίτητα τον ουρολογικό έλεγχο. Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειάζονται και οι δύο.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Η παρουσία αίματος στα ούρα χρειάζεται έλεγχο. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες η αξιολόγηση πρέπει να γίνει πιο άμεσα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:
- υπάρχει μεγάλη ποσότητα αίματος,
- εμφανίζονται πήγματα,
- υπάρχει δυσκολία ή αδυναμία ούρησης,
- συνυπάρχει έντονος πόνος στη μέση ή στην κοιλιά,
- υπάρχει πυρετός ή ρίγη,
- ο ασθενής αισθάνεται έντονη αδυναμία ή γενική επιδείνωση.
Τα πήγματα μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να εμποδίσουν την έξοδο των ούρων από την κύστη.
Η αδυναμία ούρησης μαζί με αιματουρία χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση.
Αν είδα αίμα μόνο μία φορά και μετά σταμάτησε;
Το γεγονός ότι το αίμα σταμάτησε δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξαφανίστηκε και η αιτία.
Η μακροσκοπική αιματουρία μπορεί να είναι διαλείπουσα. Μπορεί δηλαδή να εμφανιστεί μία φορά, να υποχωρήσει και να επανέλθει αργότερα.
Για αυτό ακόμη και ένα μεμονωμένο επεισόδιο ορατού αίματος στα ούρα είναι σωστό να αναφέρεται στον ουρολόγο και να αξιολογείται με βάση το ιστορικό του ασθενούς.
Η σωστή αξιολόγηση της αιματουρίας
Το αίμα στα ούρα δεν δίνει από μόνο του τη διάγνωση. Η ίδια εικόνα μπορεί να οφείλεται σε μια απλή λοίμωξη, έναν λίθο, μια πάθηση του προστάτη ή σε κάτι που χρειάζεται πιο αναλυτικό έλεγχο.
Ο Παναγιώτης Ρουμπέσης, Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος, αξιολογεί την αιματουρία με βάση τον τρόπο με τον οποίο εμφανίστηκε, τα συνοδά συμπτώματα, την ηλικία, τη φαρμακευτική αγωγή, το ιστορικό καπνίσματος και το συνολικό ουρολογικό ιστορικό.
Με βάση αυτά τα στοιχεία καθορίζεται ποιος έλεγχος είναι πραγματικά απαραίτητος για τον συγκεκριμένο ασθενή, χωρίς να γίνονται εξετάσεις χωρίς ένδειξη αλλά και χωρίς να παραβλέπονται ευρήματα που χρειάζονται διερεύνηση.
Το αίμα στα ούρα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια σοβαρή πάθηση. Είναι όμως ένα σύμπτωμα που χρειάζεται εξήγηση.
Μπορεί να οφείλεται σε ουρολοίμωξη, λιθίαση, πάθηση του προστάτη ή άλλη καλοήθη αιτία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι μιας σημαντικότερης πάθησης του ουροποιητικού.
Για αυτό δεν είναι σωστό να αγνοείται επειδή εμφανίστηκε μόνο μία φορά, επειδή δεν υπήρχε πόνος ή επειδή ο ασθενής λαμβάνει αντιπηκτικά.
Η σωστή ουρολογική αξιολόγηση βοηθά να εντοπιστεί η αιτία, να αποφευχθούν περιττές εξετάσεις και, όταν υπάρχει κάτι που χρειάζεται αντιμετώπιση, να διαγνωστεί έγκαιρα.
