Οι περισσότεροι άνδρες τείνουν να παραμελούν τον προληπτικό τους έλεγχο, ειδικά όταν δεν έχουν εμφανή συμπτώματα.
Ο προστάτης όμως, αυτός ο μικρός αλλά σημαντικός αδένας, μπορεί να παρουσιάσει προβλήματα χωρίς να δώσει έγκαιρα προειδοποιητικά σημάδια.
Το PSA test είναι μια απλή εξέταση αίματος που μας επιτρέπει να εντοπίσουμε έγκαιρα αλλαγές στη λειτουργία του προστάτη. Πριν ακόμα αυτές προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές.
Ο ρόλος του προστάτη και γιατί χρειάζεται παρακολούθηση
Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας σε σχήμα κάστανου που βρίσκεται μπροστά από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την αρχή της ουρήθρας — εξ ου και το όνομά του (“προΐσταται”).
Παίζει καθοριστικό ρόλο στη γονιμότητα του άνδρα, καθώς παράγει ένα υγρό που προστατεύει και θρέφει τα σπερματοζωάρια.
Όταν όμως ο προστάτης παρουσιάσει φλεγμονή, υπερπλασία ή κάποια κακοήθη αλλοίωση, αυτή η ισορροπία μπορεί να διαταραχθεί.
Τι είναι το PSA Test και γιατί το μετράμε
Το PSA (Prostate-Specific Antigen) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται φυσιολογικά από τα κύτταρα του προστάτη και κυκλοφορεί σε μικρές ποσότητες στο αίμα.
Όταν ο αδένας ερεθιστεί ή διογκωθεί, η παραγωγή PSA αυξάνεται και ανιχνεύεται με υψηλότερες τιμές στην εξέταση αίματος. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει καρκίνος.
Η αύξηση μπορεί να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές αιτίες όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, μια παροδική φλεγμονή, μια πρόσφατη εκσπερμάτιση ή ακόμη και η ηλικία.
Για αυτό η σωστή ερμηνεία των τιμών PSA πρέπει πάντα να γίνεται από ουρολόγο.
Πότε συνιστάται η εξέταση PSA
Η εξέταση PSA συνιστάται προληπτικά σε όλους τους άνδρες μετά τα 50 έτη και νωρίτερα, από τα 40. Ειδικότερα όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει όχι μόνο η τιμή της εξέτασης αλλά και η μεταβολή της με τον χρόνο.
Ένα ελαφρώς αυξημένο PSA που παραμένει σταθερό δεν έχει την ίδια σημασία με ένα PSA που αυξάνεται σταδιακά μέσα σε λίγους μήνες.
Αιτίες που μπορεί να αυξήσουν το PSA Test
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η αύξηση του PSA δεν σχετίζεται με κάποια νόσο.
Η πρόσφατη εκσπερμάτιση, η έντονη άσκηση, ο καθετηριασμός, η κυστεοσκόπηση ή η δακτυλική εξέταση μπορεί προσωρινά να ανεβάσουν τα επίπεδα της πρωτεΐνης στο αίμα.
Επίσης, μια οξεία ή χρόνια προστατίτιδα μπορεί να αυξήσει το PSA σημαντικά, κάτι που διορθώνεται όταν υποχωρήσει η φλεγμονή.
Προετοιμασία για την εξέταση
Πριν από τη μέτρηση του PSA συνιστάται αποχή από εκσπερμάτιση για 72 έως 96 ώρες (3–4 ημέρες), καθώς και αποφυγή έντονης φυσικής δραστηριότητας και οποιουδήποτε χειρισμού στην περιοχή του προστάτη, όπως δακτυλική εξέταση ή καθετηριασμό.
Η εξέταση δεν απαιτεί νηστεία και πραγματοποιείται απλώς με αιμοληψία.
Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα του PSA Test
Τα αποτελέσματα του PSA χρειάζονται ερμηνεία. Δεν υπάρχουν απόλυτα φυσιολογικές τιμές. Κάθε άνδρας έχει το δικό του “προσωπικό” επίπεδο PSA που εξαρτάται από την ηλικία και το μέγεθος του προστάτη.
Συνήθως, τιμές κάτω από 4 ng/ml θεωρούνται φυσιολογικές. Ωστόσο σε νεότερους άνδρες ακόμη και χαμηλότερες τιμές μπορεί να έχουν σημασία. Σε μεγαλύτερους άνδρες μικρές αυξήσεις είναι αναμενόμενες.
Εκτός από το ολικό PSA, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει το ελεύθερο PSA και τον ρυθμό αύξησης του PSA στο χρόνο (PSA velocity), στοιχεία που προσφέρουν μεγαλύτερη ακρίβεια.
Αν το PSA είναι αυξημένο
Αν η τιμή του PSA είναι αυξημένη, ο γιατρός θα αξιολογήσει το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τυχόν άλλες εξετάσεις όπως υπέρηχο ή μαγνητική τομογραφία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συστηθεί επανέλεγχος σε λίγες εβδομάδες. Ιδίως αν υπάρχει πιθανότητα το αποτέλεσμα να επηρεάστηκε από κάποια πρόσφατη δραστηριότητα ή φλεγμονή.
Μόνο όταν η αύξηση επιβεβαιωθεί ή συνοδεύεται από ύποπτα ευρήματα, εξετάζεται το ενδεχόμενο βιοψίας.
Το PSA ως εργαλείο παρακολούθησης
Η μέτρηση του PSA δεν γίνεται μόνο για τη διάγνωση αλλά και για την παρακολούθηση ανδρών που έχουν ήδη αντιμετωπίσει καρκίνο του προστάτη.
Σε αυτούς τους ασθενείς, η σταθερότητα ή η άνοδος της τιμής του PSA βοηθά τον γιατρό να ελέγξει την πορεία της νόσου και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Η αξία της πρόληψης
Το PSA Test παραμένει ένα ανεκτίμητο εργαλείο για την υγεία του άνδρα. Αρκεί να χρησιμοποιείται σωστά και να ερμηνεύεται στο σωστό πλαίσιο.
Δεν είναι “ένα νούμερο” αλλά μια ένδειξη που, όταν αξιολογείται από εξειδικευμένο ουρολόγο, μπορεί να προλάβει έγκαιρα προβλήματα που θα γίνονταν δύσκολα αντιστρέψιμα.
Η φροντίδα του προστάτη δεν είναι ταμπού. Είναι ένδειξη υπευθυνότητας. Ένας απλός προληπτικός έλεγχος μπορεί να κάνει τη διαφορά για την υγεία και την ποιότητα ζωής κάθε άνδρα.
Αν έχετε απορίες ή χρειάζεστε καθοδήγηση, ο γιατρός σας είναι ο πιο κατάλληλος σύμβουλος για να σας καθοδηγήσει με σαφήνεια και ψυχραιμία.
