Κιρσοκήλη και ανδρική υπογονιμότητα – Πώς επηρεάζει τη γονιμότητα και πότε χρειάζεται αντιμετώπιση;
Η διάγνωση μιας κιρσοκήλης δημιουργεί συχνά ένα άμεσο ερώτημα στον άνδρα: «Μπορεί αυτό να επηρεάσει τη δυνατότητά μου να αποκτήσω παιδί;». Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους.
Η κιρσοκήλη είναι αρκετά συχνή και πολλοί άνδρες που την έχουν διατηρούν φυσιολογική γονιμότητα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία του όρχεως και την ποιότητα του σπέρματος.
Για αυτό η σχέση ανάμεσα στην κιρσοκήλη και την ανδρική υπογονιμότητα χρειάζεται να αξιολογείται εξατομικευμένα και όχι μόνο με βάση την παρουσία της πάθησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει αν η κιρσοκήλη είναι κλινικά εμφανής, αν υπάρχουν διαταραχές στο σπερμοδιάγραμμα και αν το ζευγάρι αντιμετωπίζει δυσκολία στη σύλληψη.
Τι είναι η κιρσοκήλη;
Η κιρσοκήλη είναι η διάταση των φλεβών που βρίσκονται γύρω από τον όρχι και απομακρύνουν το αίμα από την περιοχή. Μπορεί να παρομοιαστεί, ως έναν βαθμό, με τους κιρσούς που εμφανίζονται στα κάτω άκρα.
Εμφανίζεται συχνότερα στην αριστερή πλευρά, λόγω της διαφορετικής ανατομίας της φλεβικής κυκλοφορίας. Σε αρκετούς άνδρες δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα και εντοπίζεται τυχαία κατά την κλινική εξέταση.
Σε άλλους μπορεί να προκαλεί αίσθημα βάρους ή ένα αμβλύ «τράβηγμα» στο όσχεο, ιδιαίτερα μετά από πολύωρη ορθοστασία, σωματική άσκηση ή στο τέλος της ημέρας.
Σε μεγαλύτερη κιρσοκήλη οι διατεταμένες φλέβες μπορεί να είναι ορατές ή εύκολα ψηλαφητές.
Σημαίνει η κιρσοκήλη ότι ένας άνδρας είναι υπογόνιμος;
Όχι.
Η παρουσία κιρσοκήλης δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει πρόβλημα γονιμότητας. Πολλοί άνδρες με κιρσοκήλη έχουν φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα και αποκτούν παιδιά χωρίς δυσκολία.
Η κιρσοκήλη, όμως, εμφανίζεται συχνότερα μεταξύ των ανδρών που διερευνώνται για υπογονιμότητα. Αυτό δείχνει ότι σε ένα μέρος των ασθενών μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργία των όρχεων.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς αν υπάρχει κιρσοκήλη. Είναι αν η συγκεκριμένη κιρσοκήλη επηρεάζει τη λειτουργία του όρχεως και την ποιότητα του σπέρματος.
Πώς μπορεί η κιρσοκήλη να επηρεάσει το σπέρμα;
Η παραγωγή σπερματοζωαρίων χρειάζεται συγκεκριμένες συνθήκες μέσα στον όρχι, μεταξύ των οποίων και θερμοκρασία χαμηλότερη από εκείνη του υπόλοιπου σώματος.
Όταν οι φλέβες γύρω από τον όρχι διατείνονται και το αίμα δεν απομακρύνεται φυσιολογικά, μπορεί να αυξηθεί η τοπική θερμοκρασία.
Παράλληλα, μπορεί να επηρεαστεί η μικροκυκλοφορία και να αυξηθεί το οξειδωτικό στρες στους ιστούς.
Οι μηχανισμοί αυτοί θεωρείται ότι μπορούν να επηρεάσουν τη σπερματογένεση. Σε ορισμένους άνδρες παρατηρείται μείωση του αριθμού ή της συγκέντρωσης των σπερματοζωαρίων, χαμηλότερη κινητικότητα ή μεταβολές στη μορφολογία τους.
Αυτός είναι και ο λόγος που η κιρσοκήλη και η ανδρική υπογονιμότητα εξετάζονται πάντα σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα του σπερμοδιαγράμματος.
Τι μας δείχνει το σπερμοδιάγραμμα;
Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση στη διερεύνηση της ανδρικής γονιμότητας.
Αξιολογεί μεταξύ άλλων:
- τον αριθμό και τη συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων,
- την κινητικότητά τους,
- τη μορφολογία τους,
- τον όγκο και άλλα χαρακτηριστικά του σπέρματος.
Μία μόνο μέτρηση δεν αρκεί πάντοτε για ασφαλή συμπεράσματα. Οι παράμετροι του σπέρματος μπορεί να παρουσιάζουν φυσιολογικές διακυμάνσεις και, όταν υπάρχει παθολογικό αποτέλεσμα, ο ουρολόγος μπορεί να ζητήσει επανάληψη της εξέτασης.
Η αξιολόγηση δεν γίνεται επίσης με βάση έναν μόνο αριθμό. Το σπερμοδιάγραμμα πρέπει να εξετάζεται συνολικά και μαζί με το ιστορικό και την κλινική εικόνα του άνδρα.
Πώς γίνεται η διάγνωση της κιρσοκήλης;
Η κλινική εξέταση από τον ουρολόγο παραμένει το βασικό βήμα για τη διάγνωση.
Η εξέταση γίνεται συνήθως με τον άνδρα σε όρθια θέση και μπορεί να ζητηθεί να πραγματοποιήσει τη δοκιμασία Valsalva, δηλαδή να αυξήσει προσωρινά την πίεση στην κοιλιά. Με αυτόν τον τρόπο οι διατεταμένες φλέβες γίνονται ευκολότερα ψηλαφητές.
Όταν τα ευρήματα δεν είναι σαφή ή χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες, μπορεί να γίνει υπερηχογράφημα Doppler οσχέου.
Το υπερηχογράφημα επιτρέπει να αξιολογηθεί η διάμετρος των φλεβών, η παλίνδρομη ροή του αίματος και το μέγεθος των όρχεων.
Κλινική και υποκλινική κιρσοκήλη: ποια είναι η διαφορά;
Κλινική ονομάζεται η κιρσοκήλη που μπορεί να ψηλαφηθεί ή να είναι ορατή κατά την εξέταση.
Υποκλινική ονομάζεται εκείνη που δεν διαπιστώνεται στην κλινική εξέταση και εμφανίζεται μόνο στο υπερηχογράφημα.
Η διάκριση έχει ουσιαστική σημασία, ιδιαίτερα όταν συζητάμε για θεραπεία λόγω υπογονιμότητας. Η απλή παρουσία μιας υποκλινικής κιρσοκήλης στο Doppler δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για επέμβαση.
Χρειάζεται κάθε κιρσοκήλη θεραπεία;
Όχι.
Ένας άνδρας με κιρσοκήλη, φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα και χωρίς συμπτώματα δεν χρειάζεται συνήθως χειρουργική θεραπεία μόνο και μόνο επειδή υπάρχει το εύρημα.
Η απόφαση για αντιμετώπιση γίνεται μετά από συνεκτίμηση:
- του βαθμού και της κλινικής εικόνας της κιρσοκήλης,
- των αποτελεσμάτων του σπερμοδιαγράμματος,
- της διάρκειας της προσπάθειας για τεκνοποίηση,
- άλλων πιθανών αιτιών ανδρικής υπογονιμότητας,
- της ηλικίας και της αναπαραγωγικής κατάστασης της συντρόφου.
Η σωστή επιλογή του ασθενούς είναι ουσιαστική, γιατί δεν έχουν όλοι οι άνδρες με κιρσοκήλη το ίδιο όφελος από μια επέμβαση.
Πότε εξετάζεται η αποκατάσταση της κιρσοκήλης για λόγους γονιμότητας;
Η αποκατάσταση μπορεί να συζητηθεί όταν υπάρχει κλινικά ψηλαφητή κιρσοκήλη, το ζευγάρι δυσκολεύεται να επιτύχει εγκυμοσύνη και το σπερμοδιάγραμμα εμφανίζει παθολογικές παραμέτρους.
Σε αυτή την περίπτωση η κιρσοκήλη μπορεί να αποτελεί έναν παράγοντα που αξίζει να διορθωθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επέμβαση εγγυάται εγκυμοσύνη. Η υπογονιμότητα είναι συχνά πολυπαραγοντική και η απόφαση πρέπει να εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασμό του ζευγαριού.
Μπορεί η θεραπεία να βελτιώσει το σπερμοδιάγραμμα;
Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, η αποκατάσταση της κιρσοκήλης μπορεί να βελτιώσει παραμέτρους του σπέρματος, όπως τη συγκέντρωση και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.
Η βελτίωση δεν είναι άμεση. Η παραγωγή νέων σπερματοζωαρίων χρειάζεται χρόνο, επομένως το αποτέλεσμα της θεραπείας αξιολογείται συνήθως με νέα σπερμοδιαγράμματα τους επόμενους μήνες.
Σε ορισμένα ζευγάρια μπορεί να αυξηθούν και οι πιθανότητες φυσικής σύλληψης. Αυτό όμως δεν συμβαίνει με τον ίδιο τρόπο σε όλους και δεν μπορεί να προβλεφθεί με απόλυτη ακρίβεια πριν από την επέμβαση.
Ποια είναι η θέση της μικροχειρουργικής αποκατάστασης;
Υπάρχουν διαφορετικές τεχνικές αντιμετώπισης της κιρσοκήλης.
Η μικροχειρουργική βουβωνική ή υποβουβωνική αποκατάσταση επιτρέπει στον χειρουργό να αναγνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις φλέβες που πρέπει να απολινωθούν, διατηρώντας παράλληλα σημαντικά αγγεία και λεμφαγγεία της περιοχής.
Η τεχνική αυτή έχει συνδεθεί με χαμηλά ποσοστά υποτροπής και επιπλοκών όταν πραγματοποιείται από χειρουργό με κατάλληλη εμπειρία.
Η επιλογή της τεχνικής, ωστόσο, γίνεται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του ασθενούς και την εμπειρία του ουρολόγου.
Κιρσοκήλη και κατακερματισμός του DNA των σπερματοζωαρίων
Τα τελευταία χρόνια η διερεύνηση της ανδρικής υπογονιμότητας δεν περιορίζεται πάντα στις βασικές παραμέτρους του σπερμοδιαγράμματος.
Σε ορισμένους άνδρες μπορεί να αξιολογηθεί και ο βαθμός κατακερματισμού του DNA των σπερματοζωαρίων.
Η κιρσοκήλη έχει συσχετιστεί με αυξημένο οξειδωτικό στρες, το οποίο μπορεί να επηρεάζει την ακεραιότητα του γενετικού υλικού των σπερματοζωαρίων.
Η εξέταση αυτή δεν είναι απαραίτητη σε κάθε άνδρα με κιρσοκήλη. Μπορεί όμως να προσφέρει επιπλέον πληροφορίες σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν υπάρχει ανεξήγητη υπογονιμότητα ή αποτυχίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η διερεύνηση της υπογονιμότητας αφορά το ζευγάρι
Η κιρσοκήλη και η ανδρική υπογονιμότητα δεν πρέπει να αξιολογούνται απομονωμένα από τη συνολική αναπαραγωγική εικόνα του ζευγαριού.
Η ηλικία της συντρόφου, το ωοθηκικό απόθεμα, η διάρκεια της προσπάθειας για σύλληψη και τυχόν γυναικείος παράγοντας υπογονιμότητας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την απόφαση για το αν θα προηγηθεί θεραπεία της κιρσοκήλης ή αν χρειάζεται διαφορετικός αναπαραγωγικός σχεδιασμός.
Σε ορισμένα ζευγάρια υπάρχει ο χρόνος να αναμένουμε τη βελτίωση του σπέρματος μετά την επέμβαση. Σε άλλα, η ανάγκη για πιο άμεση υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να αλλάζει τις προτεραιότητες.
Η σωστή ανδρολογική αξιολόγηση κάνει τη διαφορά
Η παρουσία κιρσοκήλης δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη θεραπείας. Η απόφαση χρειάζεται να βασίζεται στο αν και κατά πόσο η πάθηση επηρεάζει τη λειτουργία του όρχεως και τις πραγματικές πιθανότητες τεκνοποίησης.
Ο Παναγιώτης Ρουμπέσης, Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος, αξιολογεί την κιρσοκήλη σε συνδυασμό με την κλινική εξέταση, το σπερμοδιάγραμμα, το ιστορικό του άνδρα και τη συνολική αναπαραγωγική εικόνα του ζευγαριού.
Έτσι μπορεί να καθοριστεί αν αρκεί η παρακολούθηση ή αν υπάρχει πραγματική ένδειξη για θεραπεία.
Η κιρσοκήλη είναι μια συχνή πάθηση και δεν σημαίνει αυτόματα ότι ένας άνδρας θα αντιμετωπίσει πρόβλημα γονιμότητας.
Όταν όμως συνδυάζεται με παθολογικές παραμέτρους στο σπερμοδιάγραμμα και δυσκολία σύλληψης, μπορεί να αποτελεί έναν διορθώσιμο παράγοντα ανδρικής υπογονιμότητας.
Η σωστή αξιολόγηση είναι επομένως πιο σημαντική από την απλή παρουσία της κιρσοκήλης.
Το ζητούμενο δεν είναι να αντιμετωπιστεί κάθε εύρημα, αλλά να εντοπιστούν οι άνδρες στους οποίους η θεραπεία μπορεί πραγματικά να προσφέρει όφελος στη λειτουργία του όρχεως, στην ποιότητα του σπέρματος και στις πιθανότητες τεκνοποίησης.
