Η ξαφνική αδυναμία ούρησης προκαλεί έντονη ανησυχία και συχνά σημαντικό πόνο. 

Ο ασθενής αισθάνεται ότι η κύστη του είναι γεμάτη, έχει έντονη ανάγκη να ουρήσει, αλλά δεν μπορεί να αποβάλει ούρα.

Αυτή είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα της οξείας επίσχεσης ούρων και αποτελεί ουρολογικό επείγον.

Ωστόσο, η επίσχεση ούρων δεν εμφανίζεται πάντα τόσο έντονα. Σε ορισμένους ανθρώπους εξελίσσεται σταδιακά. 

Ο ασθενής συνεχίζει να ουρεί, αλλά η κύστη δεν αδειάζει επαρκώς. Έτσι μπορεί να παραμένει σημαντική ποσότητα ούρων χωρίς να προκαλεί έντονο πόνο.

Για αυτό έχει σημασία να ξεχωρίζουμε την οξεία από τη χρόνια επίσχεση. Εξίσου σημαντικό είναι να εντοπίζουμε την αιτία, ώστε να μειώσουμε τον κίνδυνο να επαναληφθεί.

Τι είναι η επίσχεση ούρων;

Η επίσχεση ούρων εμφανίζεται όταν η ουροδόχος κύστη δεν μπορεί να αδειάσει φυσιολογικά.

Μερικές φορές ο ασθενής δεν μπορεί να ουρήσει καθόλου. Άλλοτε ουρεί, αλλά αφήνει σημαντικό υπόλειμμα μέσα στην κύστη.

Επομένως, η επίσχεση δεν σημαίνει πάντα πλήρη αδυναμία ούρησης.

Στους άνδρες, μία από τις συχνότερες αιτίες είναι η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες αιτίες που αφορούν την ουρήθρα, την κύστη, το νευρικό σύστημα ή τη φαρμακευτική αγωγή.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε οξεία και χρόνια επίσχεση;

Η οξεία επίσχεση ούρων εμφανίζεται ξαφνικά.

Ο ασθενής έχει συνήθως έντονη ανάγκη για ούρηση, αλλά δεν μπορεί να ουρήσει ή αποβάλλει ελάχιστα ούρα. 

Παράλληλα, μπορεί να αισθάνεται έντονο πόνο ή πίεση χαμηλά στην κοιλιά.

Η κατάσταση αυτή απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση.

Η χρόνια επίσχεση, αντίθετα, εξελίσσεται πιο αργά. Ο ασθενής συνήθως εξακολουθεί να ουρεί, αλλά η κύστη δεν αδειάζει καλά.

Για αυτό μπορεί να περάσει αρκετό διάστημα μέχρι να αντιληφθεί ότι υπάρχει πρόβλημα.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προηγηθούν;

Η οξεία επίσχεση δεν εμφανίζεται πάντα χωρίς προειδοποίηση.

Αρκετοί άνδρες έχουν ήδη συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό, τα οποία σταδιακά επιδεινώνονται.

Μπορεί να παρατηρούν:

  • αδύναμη ροή ούρων,
  • καθυστέρηση μέχρι να ξεκινήσει η ούρηση,
  • διακοπτόμενη ροή,
  • συχνουρία,
  • νυχτουρία,
  • αίσθημα ότι η κύστη δεν αδειάζει καλά,
  • ανάγκη να ουρήσουν ξανά λίγο μετά την τουαλέτα,
  • μικρές ποσότητες ούρων κάθε φορά.

Στη χρόνια επίσχεση μπορεί επίσης να εμφανιστούν διαρροές ούρων από υπερπλήρωση της κύστης.

Αυτά τα συμπτώματα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι υπάρχει επίσχεση. Δείχνουν όμως ότι ο ασθενής χρειάζεται ουρολογική αξιολόγηση.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια της επίσχεσης ούρων;

Υπάρχουν δύο βασικοί μηχανισμοί.

Στην πρώτη περίπτωση, κάτι εμποδίζει την έξοδο των ούρων.

Αυτό μπορεί να συμβεί λόγω:

  • καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη,
  • στενώματος της ουρήθρας,
  • λίθου,
  • αιματουρίας με πήγματα,
  • έντονης φλεγμονής ή οξείας προστατίτιδας,
  • ορισμένων παθήσεων που προκαλούν μηχανική απόφραξη.

Στη δεύτερη περίπτωση, η κύστη δεν έχει αρκετή δύναμη για να αδειάσει σωστά.

Νευρολογικές παθήσεις, βλάβες των νεύρων και διαταραχές της λειτουργίας του μυός της κύστης μπορούν να οδηγήσουν σε αυτό το πρόβλημα.

Ορισμένα φάρμακα μπορούν επίσης να δυσκολέψουν την ούρηση σε ευαίσθητους ασθενείς. 

Σε αυτά περιλαμβάνονται συγκεκριμένα αντιχολινεργικά, αποσυμφορητικά, αντικαταθλιπτικά και οπιοειδή.

Επίσχεση μπορεί ακόμη να εμφανιστεί μετά από χειρουργική επέμβαση ή αναισθησία.

Τι σχέση έχει η επίσχεση με την υπερπλασία του προστάτη;

Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες επίσχεσης στους άνδρες.

Καθώς ο προστάτης μεγαλώνει, μπορεί να αυξήσει την αντίσταση στην έξοδο των ούρων. Η κύστη χρειάζεται τότε να δουλεύει εντονότερα για να αδειάσει.

Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να συμβούν δύο πράγματα.

Η απόφραξη μπορεί να γίνει τόσο έντονη ώστε ο ασθενής να μην μπορεί πλέον να ουρήσει. Παράλληλα, η κύστη μπορεί σταδιακά να χάσει μέρος της δύναμής της.

Ωστόσο, το μέγεθος του προστάτη δεν εξηγεί από μόνο του την επίσχεση.

Ένας μεγάλος προστάτης δεν σημαίνει απαραίτητα σοβαρή απόφραξη. 

Αντίστοιχα, ένας μικρότερος προστάτης μπορεί να δημιουργεί σημαντικό πρόβλημα ανάλογα με την ανατομία του.

Δεν μπορώ να ουρήσω: πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Η ξαφνική πλήρης αδυναμία ούρησης αποτελεί επείγουσα κατάσταση.

Ο ασθενής δεν πρέπει να περιμένει στο σπίτι μήπως το πρόβλημα υποχωρήσει μόνο του.

Άμεση ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν υπάρχει:

  • έντονος πόνος ή πίεση χαμηλά στην κοιλιά,
  • πλήρης αδυναμία ούρησης,
  • πυρετός ή ρίγη,
  • αίμα και πήγματα στα ούρα,
  • έντονη αδυναμία ή κακουχία,
  • νέο νευρολογικό σύμπτωμα.

Η παρατεταμένη υπερδιάταση της κύστης μπορεί να επιβαρύνει τη λειτουργία της. 

Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει και το ανώτερο ουροποιητικό.

Πώς αντιμετωπίζει ο ουρολόγος την οξεία επίσχεση;

Στην οξεία επίσχεση, η πρώτη προτεραιότητα είναι απλή: να αδειάσει η κύστη.

Συνήθως ο ουρολόγος τοποθετεί ουροκαθετήρα μέσω της ουρήθρας. Με αυτόν τον τρόπο απομακρύνει τα ούρα και ανακουφίζει γρήγορα τον ασθενή.

Αν δεν μπορεί να τοποθετήσει τον καθετήρα μέσω της ουρήθρας, μπορεί να χρειαστεί υπερηβική παροχέτευση. Σε αυτή την περίπτωση ο καθετήρας φτάνει στην κύστη από το κάτω μέρος της κοιλιάς.

Η σύγχρονη προσέγγιση δεν απαιτεί υποχρεωτικά σταδιακή κένωση μιας πολύ γεμάτης κύστης. Ο γιατρός παρακολουθεί τον ασθενή και προσαρμόζει την αντιμετώπιση ανάλογα με την κλινική εικόνα.

Ο καθετήρας λύνει το πρόβλημα;

Ο καθετήρας λύνει το άμεσο πρόβλημα, όχι απαραίτητα την αιτία.

Αδειάζει την κύστη και ανακουφίζει τον ασθενή. Δεν θεραπεύει όμως από μόνος του μια υπερπλασία προστάτη, ένα στένωμα ουρήθρας ή μια διαταραχή της λειτουργίας της κύστης.

Για αυτό ο ουρολόγος πρέπει στη συνέχεια να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα:

Γιατί συνέβη η επίσχεση;

Η απάντηση καθορίζει και τα επόμενα βήματα.

Τι γίνεται μετά τον καθετηριασμό;

Η συνέχεια εξαρτάται από την αιτία και το ιστορικό του ασθενούς.

Σε έναν άνδρα με επίσχεση που σχετίζεται με καλοήθη υπερπλασία προστάτη, ο ουρολόγος μπορεί να χορηγήσει κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.

Στη συνέχεια μπορεί να αφαιρέσει τον καθετήρα και να ελέγξει αν ο ασθενής καταφέρνει να ουρήσει ξανά μόνος του.

Αν η φυσιολογική ούρηση επανέλθει, ο ουρολόγος συνεχίζει την παρακολούθηση και αντιμετωπίζει το υποκείμενο πρόβλημα.

Αν όμως ο ασθενής εμφανίσει νέα επίσχεση ή δεν μπορεί να ουρήσει χωρίς καθετήρα, μπορεί να χρειαστεί πιο οριστική θεραπεία.

Πώς βρίσκει ο ουρολόγος την αιτία;

Ο ουρολόγος ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση.

Θα θέλει να γνωρίζει πώς ουρούσε ο ασθενής πριν από το επεισόδιο, ποια φάρμακα λαμβάνει και αν έχει ιστορικό προστάτη, ουρήθρας ή νευρολογικής πάθησης.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να ζητήσει:

  • γενική εξέταση και καλλιέργεια ούρων,
  • εξετάσεις αίματος και έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας,
  • υπερηχογράφημα ουροποιητικού και προστάτη,
  • μέτρηση του υπολείμματος ούρων,
  • ουροροομετρία,
  • κυστεοσκόπηση,
  • ουροδυναμικό έλεγχο.

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς όλες αυτές τις εξετάσεις.

Έχει επίσης σημασία να θυμόμαστε ότι ένα μεγάλο υπόλειμμα ούρων δεν σημαίνει πάντα απόφραξη από τον προστάτη. Μερικές φορές η κύστη δεν συσπάται αρκετά δυνατά ώστε να αδειάσει.

Για αυτό η σωστή διάγνωση προηγείται της επιλογής θεραπείας.

Τι μπορεί να προκαλέσει η χρόνια επίσχεση;

Η χρόνια επίσχεση μπορεί να εξελίσσεται για μεγάλο διάστημα χωρίς έντονο πόνο.

Αν όμως η κύστη παραμένει συνεχώς γεμάτη, μπορεί σταδιακά να εμφανιστούν επιπλοκές.

Αυτές περιλαμβάνουν:

  • επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις,
  • λίθους στην ουροδόχο κύστη,
  • ακράτεια από υπερπλήρωση,
  • διάταση του ουροποιητικού,
  • επιβάρυνση της νεφρικής λειτουργίας σε ορισμένους ασθενείς.

Για αυτό ένας άνδρας που ουρεί, αλλά αισθάνεται ότι η κύστη του δεν αδειάζει καλά, δεν πρέπει να αγνοεί το σύμπτωμα.

Πότε η επίσχεση μπορεί να οδηγήσει σε επέμβαση στον προστάτη;

Ένα μεμονωμένο επεισόδιο επίσχεσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο ασθενής χρειάζεται χειρουργείο.

Αν όμως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη προκαλεί σημαντική απόφραξη, η εικόνα αλλάζει.

Η επανειλημμένη επίσχεση, η αδυναμία ούρησης χωρίς καθετήρα ή οι επιπλοκές της απόφραξης μπορούν να οδηγήσουν τον ουρολόγο σε χειρουργική αντιμετώπιση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εξετάσει τεχνικές όπως η TURIS ή η HoLEP, ανάλογα με το μέγεθος και την ανατομία του προστάτη.

Ο στόχος δεν είναι απλώς να αφαιρέσει τον καθετήρα. Είναι να αντιμετωπίσει την αιτία που εμποδίζει την κύστη να αδειάζει σωστά.

Η σωστή αντιμετώπιση της επίσχεσης ούρων

Ο Παναγιώτης Ρουμπέσης, Χειρουργός Ουρολόγος – Ανδρολόγος, αξιολογεί την επίσχεση ούρων με βάση τον τρόπο που εμφανίστηκε, τη λειτουργία της κύστης και την πιθανή αιτία της απόφραξης.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν το ιστορικό του ασθενούς, το μέγεθος και η μορφολογία του προστάτη, το υπόλειμμα ούρων και η νεφρική λειτουργία.

Έτσι μπορεί να ξεχωρίσει ένα μεμονωμένο επεισόδιο από μια κατάσταση που χρειάζεται πιο οριστική αντιμετώπιση.

Η οξεία επίσχεση ούρων είναι μια κατάσταση που δεν πρέπει να περιμένει.

Όταν κάποιος αισθάνεται ότι η κύστη του είναι γεμάτη αλλά δεν μπορεί να ουρήσει, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.

Ο καθετηριασμός ανακουφίζει την κύστη και αντιμετωπίζει το επείγον πρόβλημα. Η ουσιαστική αντιμετώπιση, όμως, δεν τελειώνει εκεί.

Το επόμενο και σημαντικότερο βήμα είναι να βρεθεί η αιτία.

Στην οξεία επίσχεση προτεραιότητα έχει να αδειάσει η κύστη. Στη συνέχεια, πρέπει να καταλάβουμε γιατί συνέβη και πώς θα μειώσουμε τον κίνδυνο να συμβεί ξανά.